« باسمه تعالی »
مقدمه :
به حول و قوه ی الهی و با الهام از رهنمودهای انسان ساز اهل بیت عصمت و طهارت (علیهم السلام ) و در تلاش جهت تحقق منویات رهبر کبیر انقلاب اسلامی حضرت امام خمینی (ره)و تاکیدات رهبر فرزانه و روشن ضمیر انقلاب حضرت آیت الله العظمی خامنه ای (مدظله العالی) مبنی بر ترویج فرهنگ قرآنی ، موسسه ی مکتب القرآن الکریم با انجام مطالعات و کارشناسی های دقیق در حوزه ی تعلیم و تربیت و با هدف شکوفا ساختن رشد طبیعی کودک بر پایه ی علایق و مطابق با توصیه های روان شناسی و استاندارد های آموزشی ، طرحی را برای دوره ی پیش دبستانی تدوین و به مرحله ی اجرا گذاشت که نونهالان عزیز 5 و6 ساله ی میهن اسلامیمان بتوانند به روش هایی جذاب و نوین ضمن آشنایی بامحیط اجتماعی و کسب مهارت های لازم ، قبل از ورود به دوره ی ابتدایی ، از نعمت روخوانی قرآن کریم برخوردار شوند .لازم به توضیح است که این طرح با برنامه های آموزشی نظام ابتدایی ، هماهنگی دارد و طبق گزارشات و تحقیقات انجام شده در طول 31 سال سابقه ی فعالیت و اذعان معلمان و مدیران محترم مدارس ، افرادی که دوره ی پیش دبستانی را با موفقیت در مکتب القرآن گذرانده اند ، از نظر رشد آموزشی ، پرورشی و روابط اجتماعی ، از موفق ترین دانش آموزان در مدارس ابتدایی می باشند .
چکیده پیشینه طرح :
موسسه فرهنگی آموزشی مکتب القرآن الکریم که برخاسته از فرصت های ایجاد شده توسط انقلاب عظیم اسلامی است بعنوان یک موسسه پیشرو در عرصه آموزش و تربیت قرآنی در دوره پیش دبستانی در بحبوحه ی غیبت نهاد های رسمی نقش تعیین کننده ای در گسترش آموزه های قرآنی داشته است . این موسسه فعالیت های قرآنی خویش را از سال 69- 1368به رغم کمبود ها و تنگناهای شدیدی که با آن مواجه بود ، در قالب 25 کلاس درس و با تعداد 600 نوآموز آغاز کرد و در پرتو تلاش صادقانه نیروهای مومن و توانمند خویش و استقبال اولیاء محترم ، طی این سال ها موفق به آموزش و آماده سازی بیش از 874/ 75مربی ذی صلاح و تربیت افزون بر 897 /878/3 نوآموز از زمان شروع طرح تا کنون (مانوس با قرآن کریم ) شده است . درمقطع فعلی ، برخی مشکلات و دشواری ها مانع ازاوج گیری این حرکت شتابان و تعالی بخش در حوزه تربیت اسلامی گردیده است .
هم اینک مکتب القرآن با درک حساسیت رسالت و ماموریت های خویش ، به دنبال خلق شرایطی است تا بتواند ضمن ارتقاء جایگاه و رشد و بالندگی خویش از یک سو و کاهش مشکلات و تهدیدات محیطی از سوی دیگر ، گام های بلندتری در مسیر اعتلای آموزش قرآن کریم بردارد ، که انتظار میرود متولیان امر و مسئولین محترم ، با همکاری های بیشتر خویش ، به تداوم و تسریع این حرکت فرهنگی و قرآنی مدد رسانند .
ضرورت طرح :
از آنجا که انسان فطرتاً خداجو بوده و علاقه مند به امور معنوی و الهی می باشد و در قرآن کریم نیز به آن اشاره شده است ، لذا آموزش قرآن در دوره ی پیش دبستانی ، با در نظر گرفتن موارد زیرکه بصورت مختصر بیان شده ضروری و مفید می باشد .
1. با توجه به سیره ی ائمه ی اطهار (علیهم السلام ) که آموزش در کودکی به ویژه در امور معنوی و آموزش قرآن را توصیه فرموده اند . همان گونه که در بیان نورانی نبی مکرم اسلام (صلی الله علیه و آله ) در جمله مشهور « اَلعلمُ فِی الصِّغَر کَانَّقشِ فِی الحَجَر » آمده است که آموختن دانش در کودکی همانند نقش بر سنگ ، ماندگار خواهد بود . بنابر دیدگاه روان شناسان و صاحب نظران تربیتی ، ساختار شخصیت انسان در سنین قبل از دبستان شکل می گیرد ، لذا ایجاب می کند که در این دوره ی سنی ، بنیان تربیت و پایه ی شخصیتی کودک را با فرهنگ و معارف غنی قرآن کریم و اهل بیت عصمت و طهارت (علیهم السلام ) پایه ریزی نمود .
2. ما به عنوان یک کشور اسلامی و طبق بیانات رهبر عزیز انقلاب و تاکید معظم له وظیفه داریم که همه ی فرزندان خانواده های مسلمان را با روخوانی قرآن کریم آشنا و نسبت به آن مسلط نماییم . در حالی که بعضاً نوجوانان و جوانان خود را فاقد مهارت لازم در روخوانی قرآن مشاهده می کنیم . از طرفی ، چون زندگی کودک سرشار از بازی است ، لذا به وسیله بازی انرژی خود را رها و خواسته های خویش را ارضا می نماید و از آن لذت می برد و این فرصت بسیار مناسب و طلایی است که اگر یادگیری قرآن کریم در قالب برنامه هایی نشاط آور (قصه ، شعر ، بازی ، نمایش خلاق و...) همراه با فعالیت های کودکانه و متناسب با توانایی های ذهنی و روانی کودک عرضه شود ، موجب انس و ارتباط مستمر او با قرآن کریم می گردد و می تواند در وجود او نهادینه شود ، که این مطلب با 31 سال تجربه ی مفید مکتب القرآن ، به اثبات رسیده است .
اهداف طرح :
اهداف آموزشی مکتب القرآن الکریم ، هماهنگ با اهداف مورد نظر در ساماندهی قرآن دوره ی پیش دبستانی در دفتر تالیف و تدوین کتب درسی آموزش و پرورش به این شرح می باشد :
1) آشنایی نونهالان عزیز از آغاز ورود به مرحله یادگیری ، با آموزش قرآن و معارف و رهنمود های انسان ساز اهل بیت (علیهم السلام ) ، متناسب با شرایط سنی و توانایی ذهنی آنان ، بر اساس رغبت و علاقه
2)ایجاد موقعیت های مطلوب یادگیری جهت شکوفایی استعدادهای فطری و خدادادی نونهالان ، متناسب با ارزش های اسلامی .
3) توجه به رویکرد اصلی آموزش قرآن درسنین قبل از دبستان ، یعنی انس و علاقه به یادگیری قرآن کریم ، به دور از هرگونه الزام و تکلیف .
4) رشد مهارت های ذهنی و حسی - حرکتی .
5) شادی بخشیدن هدفمند به زندگی کودک و پرورش حس زیبا شناسی در او .
6) آموزش نکات ایمنی ، بهداشتی و زیست محیطی مورد نیازکودکان .
7) پرورش مهارت های زبان فارسی .
8) هدایت کودکان از محیط آزاد منزل وکوچه به مکتب القرآن ، به منظور کمک به خانواده ها و مصونیت آنان از خطرات سوء تربیتی ، فرهنگی و رفتاری در اجتماع
9) آماده ساختن نونهالان از هر جهت برای ورود به دبستان .
- راهبردهای موسسه :
1)کیفیت بخشی :
الف ) محصولات تولیدی : (کتاب های درسی و غیر درسی)
ب)خدمات ارائه شده (آموزش مربیان ، نوآموزان )
راهبرد مذکور نیز با دو شاخص ذیل قابل سنجش است :
الف) رعایت استانداردها (درمحصولات تولیدی و در خدمات ارائه شده )
ب) افزایش میزان رضایت مندی مخاطبان از محصولات تولیدی و خدمات ارائه شده
2) تنوع بخشی :
الف)مخاطبین ( نوآموزان ، نوجوانان ، جوانان ، بزرگسالان و ...)
ب) فعالیت ها ( برنامه ریزی تهیه و تولید محتوای مناسب ، طراحی و بهسازی برنامه موجود انس با قرآن کریم)
راهبرد مذکور نیز با شاخص های ذیل قابل سنجش است :
الف ) افزایش تعداد و درصد مخاطبین
ب) افزایش میزان رضایتمندی مخاطبین از تعدد فعالیت های انتخابی
بدیهی است محقق ساختن راهبردهای مزبور نیز در تهیه و تدوین برنامه های عملیاتی میسر است که درادامه به نمونه از این برنامه ها می پردازیم :
الف) برنامه ریزی شناسایی فرصت های پیش روی مکتب القرآن
ب) برنامه ریزی غنی سازی فوق برنامه مدارس وابسته به مکتب القرآن
نتایج طرح :
1) برخورداری نونهالان عزیز از روحیه شاداب ، با نشاط وپویا ، به گونه ای که با توجه به شرایط سنی آماده ی حضور در عرصه های مختلف زندگی جمعی خواهند شد .
2)کسب مهارت ها و آگاهی های مورد نیاز در حوزه های دینی ، علوم ، ریاضی ، هنر ، اجتماعی ، تربیت بدنی در قالب مجموعه های واحد کار ، با استفاده از فعالیت های مختلف (شعر، قصه ، بازی های آموزشی ، نقاشی، کاردستی ، نمایش های خلاق و ... ) که هماهنگ با ساختار واحدهای کار مورد نیاز دفتر تالیف کتب درسی آموزش و پرورش می باشد.
3)کلیه ی آموزش های قرآنی و ... به صورت غیر مستقیم در قالب فعالیت های دهگانه که کاملا به صورت فعالیت محور انجام می شود و در پایان ، نونهالان عزیز قادر به روخوانی قرآن کریم به صورت ساده خواهند شد .
4 ) از آنجا که شاکله ی شخصیتی نونهالان در مکتب القرآن بر مبنای تربیت دینی شکل می گیرد ، لذا بنا بر اذعان والدین محترم ، نونهالان عزیز تاثیر و تحولات قابل ملاحظه ی فرهنگی ، تربیتی در کانون گرم خانواده ها به وجود می آورند .
نحوه ی ارتباط موسسه با آموزش و پرورش :
1. موسسه ی مکتب القرآن الکریم ، در راستای تدوین و تالیف کتب آموزشی خود ، همواره ارتباط بسیار نزدیکی با کارشناسان محترم دفتر تالیف کتب درسی آموزش و پرورش داشته و از نظرات ارزنده ی آنان بهره برده و اکنون نیز این همکاری صمیمانه برقرار می باشد ، به گونه ای که کلیه ی مواد آموزشی طرح در بخش ، انس قرآن و واحدهای یادگیری، زیر نظر کارشناسان محترم دفتر ، تدوین می گردد .
2. همه ساله دیدگاه ها و نظرات مربیان محترم (اعم از نیروهای رسمی آموزش و پرورش و نیروهای آزاد ) در سطح کشور در خصوص منابع آموزشی جمع آوری و بررسی می شود و اصلاحات لازم نیز صورت می گیرد .
ضوابط آموزشی دوره مربیان طرح :
1)داشتن انگیزه قرآنی و علاقه کافی به کار آموزشی و تربیتی با کودکان
2)شرکت الزامی در دوره آموزشی و حضور در تمامی کلاس ها ( مربیان بدون گذراندن موفق دوره ، مجاز به ارائه طرح نمی باشند ) .
3)رعایت مقررات و ضوابط تعیین شده (به لحاظ رفتاری ، انضباطی و درسی ) در دوره های آموزشی و کلاس های بازآموزی .
4 )کسب حد نصاب نمره قبولی 14 در دروس و معدل دوره آموزشی .
محتوای آموزشی دوره مربیان طرح:
ردیف |
عنوان درس |
سرفصل های آموزشی |
منابع آزمون |
مدت به ساعت |
1 |
دانستنی های قرآن (ویژه مربی) |
روخوانی - روان خوانی - صوت و لحن - مفاهیم قرآن و شیوه اداره کلاس |
کتاب دانستنی های قرآن ترجمه و مفاهیم قرآن سه جلد |
30
|
2 |
آموزش صدا آموزی |
آشنایی با نماد صوتی و تصویری نشانه ها |
جزوه ی اهداف و نشانه ها در صدا آموزی |
20 |
3 |
روش تدریس قرآن در پیش دبستان |
ترکیب صامت ها و مصوت های کوتاه و بلند - خواندن قرآن |
کتاب آموزش قرآن و کتاب راهبرد نور و کتب آموزه های قرآنی و جزء سی ام قرآن |
20 |
4 |
واحدهای کار |
آشنایی با اهداف و شیوه های آموزش واحدهای کار |
کتاب واحد کار (ویژه مربی ) |
20 |
5 |
روان شناسی کودک |
آشنایی با مراحل رشد و روان شناسی کاربردی کودکان |
کتاب روانشناسی (ویژه مربی) |
15 |
6 |
اهداف و فنون آموزشی |
آشنایی با اهداف وآموزشی و فنون کلاسداری و تکنولوژی آموزشی |
جزوه اهداف و فنون آموزشی |
15 |
7 |
آشنایی با احکام |
احکام مورد نیاز نوجوانان و جوانان بصورت ساده و روان |
کتاب آموزش احکام به روش آسان |
20 |
جمع ساعات دوره |
140 |
اساتید دوره : با حداقل 30 سال تدریس در مراکز آموزش عالی و مدیریت های کلان آموزشی و آشنا با متد های جدید آموزشی بویژه مسائل تربیتی و قرآنی .
محتوای کتب آموزشی نونهالان:
نونهالان با آموختن کتاب های« انس با قرآن» با خواندن کلمات قرآن آشنا می شوند و درنهایت آرام آرام قرآن کریم را به صورت ساده روخوانی می کنند . البته علاوه بر کتب مذکور ، مجموعه ی « واحدهای یادگیری » و کتاب « آموزه های قرآنی ویژه ی روخوانی قرآن » در کلاس ها مورد استفاده قرار می گیرد .
زمان اجرای طرح :
طرح پیش دبستانی مکتب القرآن الکریم در طول یک سال تحصیلی اجرا می شود . بدین ترتیب که از آغاز سال تحصیلی ، همراه با سایر دوره های تحصیلی ، همراه با سایر دوره های تحصیلی شروع و به مدت 8 ماه (تاپایان اردیبهشت ) ویا حداکثر تا پایان خرداد ماه ، هرروز 3 ساعت برگزار می گردد . در طول این 3 ساعت ،کلیه برنامه های مصوب دوره ی پیش دبستانی با رویکرد انس و علاقه به یادگیری قرآن اجرا می شود .
مکان های اجرای طرح :
1. مهدهای کودک و مدارس دولتی (باهماهنگی آموزش و پروش )
2.مجتمع ها و کانون های فرهنگی .
3.فضاهای مناسب در مساجد و حسینیه ها .
4. اماکن و ساختمان های خصوصی و استیجاری .